Büveyhîler (Bûyîler)

Büveyhîler, Hazar Denizi kıyısındaki Deylem dağlarından çıkarak Bağdat'ı fetheden ve Abbâsî halifesini doğrudan kontrolü altına alan İslam tarihinin en paradoksal hanedanıdır. Şiî bir askeri güç olarak Sünnî hilafeti yıkmak yerine onu meşruiyet aracı olarak kullanan Büveyhîler, bu pragmatik stratejisiyle İslam siyaset geleneğinde benzersiz bir model oluşturdular. Beş kolda yönetim sürdürerek Fars, Irak, Cibâl ve Kirmân'da bir asrı aşkın hakimiyet kurdular. Deylemi askeri geleneğini İslam dünyasısına taşıyarak güçlü bir askeri yapı inşa ettiler ve özellikle Adudüddevle döneminde (949-983) devlet en parlak çağını yaşadı. Ancak 11. yüzyılın ortalarından itibaren Selçuklu baskısı ve iç çekişmeler nedeniyle güçleri zayıfladı, 1055'te Tuğrul Bey'in Bağdat'ı almasıyla merkezi güçlerini kaybettiler. 1062'de son Büveyhî emirinin ölümüyle bu özgün Şiî-Deylemi hanedanlık sona erdi.